Mō te kaituhi:
Tākuta Chinwe Chukwudi He rata kararehe ia, he tohunga koiora ngota ngota, he tohunga mate pukupuku haumanu hoki nō Te Whare Wānanga o Nigeria, ā, he tohu PhD i roto i te koiora ngota ngota me te ira moroiti mai i te Royal Veterinary College, Te Whare Wānanga o Rānana.
He Kairangahau o mua mō te Commonwealth (ngā akoranga PhD), he Kairangahau Erasmus Mundus, Commonwealth Fellow He hoa hoki ia nō te African Postdoctoral Training Initiative, ā, kua whakawhiwhia a Tākuta Chukwudi ki ētahi tohu me ngā honore hei whakamihi i tōna hiranga ki te rangahau.
Hei wāhanga o te Kaupapa Pūnaha Pūtaiao Futures, e whai ana te ISC ki te hōhonu ake i tō tātou māramatanga ki te āhua o te whakarerekētanga a ngā hangarau hou i te mahi me te whakaritenga o te pūtaiao ā-ao. I karangatia ētahi kaituhi kua tohua mai i te hapori ISC ki te whakaaroaro ki ngā pānga puta noa i ngā momo mara pūtaiao.
Ko te Human African Trypanosomiasis (HAT), e mōhiotia whānuitia ana ko te "moe moe," kua ngaro i ngā pūrongo hauora o te ao mō ngā tau neke atu. Nā ngā pirinoa i horahia mā roto i ngā ngau a te ngārara tsetse, he mate pea mēnā kāore e rongoatia. Heoi, kāore tōna ngaronga mai i ngā tuhinga mana e whakaatu ana i te hekenga tūturu. Kei te kite tonu ngā kairangahau ā-rohe puta noa i Āwherika i tōna pānga, ahakoa he iti noa te mōhiotanga whaimana.
Ko te HAT tētahi o ngā mate pārūrū maha kua warewarehia (NTD) e pā kino ana ki ngā taupori rawakore. He onge te tātaritanga ōkawa o ngā tūroro, te whakarato rānei i te maimoatanga tika, ā, kāore i te tino aroturukitia te horapa o te mate. Ko te kore o ngā kēhi kua pūrongohia he angitu te tikanga, ā, e ahua nei ka taea te whakatutuki i ngā whāinga whakakore. Ko te mea pono, ehara i te mea ko ngā mate e ngaro ana, engari ko ngā pūnaha i hangaia hei kimi me te urupare ki aua mate e ngoikore tonu ana. Ko te taunakitanga tonu o te aroaro o te mate e kiia ana he mea rerekē, ā, e whakaroa ana ngā kairangahau ki te pūrongo i ngā kitenga rerekē.
Ko te mārama ki te whānuitanga o ngā NTD ehara i te mea nui ki te kaha pūtaiao o te Ao Tonga engari ki te rite ki ngā kaupapa here. He maha ngā kairangahau pūkenga me ngā kaha hangarau e tipu haere ana. Ka taea e ngā taputapu hou te whakarerekē i ngā oranga o te miriona mā te whakapai ake i ngā putanga hauora me te whakaputa i te whanaketanga pāpori me te ōhanga whānui. Heoi, ki te kore he kaupapa here whakahohe, ka noho tonu ēnei hangarau whakarerekētanga kāore i te tino whakamahia, kāore e taea te uru atu, kāore rānei e pumau.
Ko ngā kaupapa here hauora o te ao kua whakatakotoria i te taumata o te ao e whakatau ana i ngā whakataunga putea, ngā paerewa, me te urunga atu ki te tiaki hauora. Heoi, he puhoi te whakatakoto kaupapa here, e hiahia ana ki te tino māramatanga pūtaiao, te whakaae tōrangapū, me te whakapau kaha pūtea tonu. Tae atu ki te whakarite i ngā kaupapa here a te World Health Organization mahere mō ngā mate pārūrū kua warewarehia 2021-2030 he maha ngā tau i pau ki te whiriwhiri, ā, kei te tū tonu ngā arai nui ki te whakatinanatanga. Heoi anō, he maha ngā kaupapa here hauora o te ao i whakawhanakehia mō ngā horopaki hangarau o mua, ā, kei te pakari tonu te whakatinanatanga.
Heoi anō, ko te whakatau mō te whakaaetanga me te tohatoha hangarau mō te maha o ngā NTD kei te noho pūmau tonu i te taumata o te ao, me te iti o te whakauru ā-motu. He maha ngā taiwhanga tohutoro o te ao e pupuri ana i te mana whakaū, e whakaaro ana ki ngā raraunga i hangaia ā-rohe he mea wā poto ahakoa te kaha o te tikanga. He maha ngā wā kāore i te whai mana ngā kaipūtaiao i roto i ngā umanga o te Ao ki te Tonga ki te mahi i runga i ngā taunakitanga hou, e whakararu ana i te urupare me te whakahaere wawe i ngā mate. Ka whakatairanga te paerewa i te ōritetanga, ā, he maha ngā wā ka whakamahia e ngā whenua ngā anga ā-ao ki roto i ngā kaupapa here ā-motu. Heoi anō, ko te pūmau nui rawa o te whakahaere ka whakawhāiti i te ngāwari ina rerekē ngā āhuatanga o te rohe.
Hei tāpiri atu ki tēnā, he mahi nui tā te pūtea ā-waho i roto i ngā pūnaha hauora puta noa i te Ao ki te Tonga. Ahakoa ka taea e te tautoko a ngā kaituku te whakawhānui ake i te urunga atu ki ngā tātaritanga me ngā maimoatanga, he maha ngā wā ka whakaatahia e ngā kaupapa here ngā kaupapa a ngā kaituku kaua ki ngā hiahia ā-motu. He maha ngā wā ka whakaurua ngā hangarau mā roto i ngā kaupapa whakamātautau wā poto me te kore he mahere mō te whakanui ake, te mana whakahaere ā-rohe rānei. He onge te whakauru atu ki roto i ngā pūnaha hauora o nāianei, ka puta he arai tari me ngā wero whakahaere. Ina herea ngā kaupapa here ki te haumi a ngā kaituku, he onge te whakahou ina puta mai ngā hangarau whai hua ake. Ko te whakawhirinaki tonu ki ngā tikanga tātaritanga tawhito pērā i te trypanolysis hei whakaū i te HAT, ahakoa ngā whanaketanga o ngā tātaritanga ngota, e whakaatu ana i tēnei raruraru.
Ko ngā hangarau pēnei i te ira tangata, ngā taputapu hauora matihiko, ngā tātaritanga matatau, me te mātauranga horihori kei te whakarerekē i te hauora puta noa i te ao, e whakateretere ana i te kimi, e whakapai ake ana i te tātaritanga, ā, e āhei ana i te whakatau me te whakahaere e ahu mai ana i ngā raraunga. Heoi, puta noa i te nuinga o te Tonga o te Ao, he puhoi tonu te whakamahinga, he koretake tonu. Ahakoa ka taea e ngā taputapu hou te whakaatu i te tuku huna me te wero i ngā whakapae o mua, kei te noho tonu te kore hononga i waenga i te kitenga pūtaiao me ngā urupare hauora tūmatanui whai tikanga, whai hua.
Ahakoa he iti noa te pūtea, te iti rānei o ngā hanganga e whai wāhi ana ki tēnei āputa, nga aukati kaupapa here He nui ake te mahi a ngā kaupapa here. Mā ngā kaupapa here e whakatau ko ēhea ngā hangarau e whakatairangatia ana, me pēhea te whakahaere, me te pupuri tonu rānei. He maha ngā anga kaupapa here e ahu mai ana i ngā paerewa tawhito me ngā tauira tirotiro mate e uaua ana ki te whakauru i ngā auahatanga. Nō reira, ka whakahaerehia ngā hangarau hou i roto i ngā rohe hina ture, ka ārai i te haumi me te whānui o te whakamahinga.
Kia mau tonu ai te auahatanga, me urutau ake ngā anga kaupapa here. Mā ngā tikanga arotake kaupapa here auau me ngā pūnaha whakahaere kaupapa here ngāwari ka taea e ngā kairangahau me ngā tohunga hauora te whakauru i ngā hangarau whakapai ake.
Me whakauru hoki te ōritetanga puta noa i ngā taumata katoa o te pūnaha hauora. Engari i te whakaaro ka horapa noa ngā hangarau, me whakatenatena ngā kaupapa here i te urunga whānui ki ngā taiao tuawhenua me ngā taiao kāore i te rawaka ngā rauemi, kaua ko ngā umanga rangatira anake. He rite tonu te hiranga o te whakaurunga o ngā hangarau hou ki roto i ngā pūnaha hauora o nāianei, kaua e whakawhirinaki ki poutū kaupapaMe hono ngā rautaki mārama i te whakamahinga hangarau ki te whakangungu kaimahi, te pūtea pumau, te whakawhanaketanga hanganga me te tiaki mō te wā roa.
Ko ngā whakaroa ki te whakatutuki i ngā taumata o te ao mō te whakatau i ngā mate urutā ka whakararu i te ahunga whakamua ki te Ngā Whāinga Whakawhanake Whakawhanake ā, ka roa ake te mamae i roto i ngā hapori e pāngia ana. Hei whakamutunga, ko te iti o te whakamahinga o ngā hangarau hou i roto i ngā pūnaha hauora i te Tonga o te Ao ehara i te mea he take pūtaiao engari he take kaupapa here, he pānga tēnei ki te māramatanga o te rangahau, ki ngā kaupapa matua o ngā umanga, me te whakawhirinaki o te marea ki ngā pūnaha hauora.
He mea nui ngā kaupapa here arotau, e aro ana ki te ōritetanga, hei whakatuwhera i te mana whakarerekē o te auahatanga. I te taumata o te ao, mā te whakataurite i ngā whāinga whakakore ki ngā āhuatanga o te rohe me ngā ara rangahau whānui ka taea te huri i ngā inenga hei inenga pono mō te ahunga whakamua. Mā te whirihora anō i ngā anga kaupapa here, ka taea e ngā kairangahau ā-rohe, ngā kāwanatanga me ngā hoa hauora o te ao te mahi tahi ki te whakarite kia whakapakarihia e ngā hangarau hou ngā pūnaha hauora, kia whakaitihia ngā kore taurite, kia whai wāhi atu hoki ki te whanaketanga pumau.
Whakaahua ma te Louis Reed on Unsplash
Whakakape
Ko nga korero, nga whakaaro me nga taunakitanga ka tukuna i roto i a maatau blogs manuhiri na nga kaikoha takitahi, kaore i te whakaatu i nga uara me nga whakapono o te Kaunihera Pūtaiao o te Ao.