Komiti mo nga Raraunga (CODATA)

I muri mai i te mutunga o te Pakanga Tuarua o te Ao, kua piki tere puta noa i te ao whakawhanake i te maha o nga kaiputaiao e mahi rangahau ana. I te wa ano, na nga taputapu miihini hou i taea ai te mahi inenga tinana kia pai ake. Na enei take e rua i piki ake te nui o nga raraunga i whakaputaina i roto i nga tuhinga putaiao me te whakahiato ki roto i nga pukapuka ringaringa me nga whare pupuri.

I te timatanga o te tekau tau atu i 1960, he maha nga kaihautu putaiao i mohio kei te rukea e tenei waipuke o nga raraunga te whakaputanga tuku iho me nga tikanga whakahoki mai, a he kino kei te ngaro te nuinga ki nga whakatipuranga kei te heke mai. I te wa i hui tahi ai etahi o enei kaihautu me te whakaae e hiahia ana he mahi na te ao ki te whakapai ake i te whakahaeretanga me te pupuri i nga raraunga putaiao me te whakahaere i te ruruku i waenga i nga roopu whai paanga puta noa i te ao, ko te hanga o CODATA te hua.

Ko te Komiti mo nga Raraunga (CODATA), i mohiotia i mua ko te Komiti mo nga Raraunga mo te Putaiao me te Hangarau, i whakaturia e te 11th General Assembly of the International Council for Science (ICSU), to tatou whakahaere o mua, i Bombay, Tenuare 1966. Ua faatupu te Tomite i ta ’na rururaa matamua i Paris i te ava‘e tiunu 1966.

Ko te CODATA e pa ana ki nga momo raraunga ine katoa ka puta mai i nga inenga whakamatautau, i nga kitenga ranei i roto i nga mahi aa-tinana, koiora, matawhenua me te aorangi. Ka aro nui ki nga raruraru whakahaere raraunga e pa ana ki nga momo marautanga putaiao me nga raraunga i whakamahia i waho o te waahi i hangaia ai.

Ko nga whaainga whanui ko te whakapai ake i te kounga me te urunga o nga raraunga, tae atu ki nga tikanga e whiwhi ai, e whakahaere ana, e wetewetehia ai nga raraunga; te whakahaere i te mahi tahi o te ao i waenga i te hunga e kohikohi ana, e whakarite ana me te whakamahi raraunga; me te whakatairanga i te whakanui ake i te mohiotanga o te hapori pūtaiao me te hangarau ki te hiranga o enei mahi.

⭐ Ko te ISC me te CODATA

Ko CODATA te Komiti mo nga Raraunga o te Kaunihera Pūtaiao o te Ao (ISC). Kei te noho a CODATA hei whakatairanga i te mahi tahi o te ao ki te ahu whakamua i te Open Science me te whakapai ake i te waatea me te whakamahi raraunga mo nga waahi rangahau katoa. E tautoko ana a CODATA i te maataapono ko nga raraunga ka puta mai i te rangahau me te ngawari ki te whakamahi mo te rangahau me tuwhera me te kati me te mea e tika ana.

Ka mahi ano a CODATA ki te ahu whakamua i te mahi tahi me te whaihua o aua raraunga: kia tika nga raraunga rangahau (Ka kitea, Ka taea, ka taea te mahi me te whakamahi ano). Ma te whakatairanga i te kaupapa here, nga huringa hangarau me nga tikanga e tika ana hei whakatairanga i te Putaiao Tuwhera, ka awhina a CODATA ki te ahu whakamua i te tirohanga me te kaupapa a te ISC ki te ahu whakamua i te putaiao hei painga mo te iwi katoa.

Ko te ISC ano hoki te manaaki i a CODATA, kei a ia te mana whakahaere ki te arotake i te whakahaere, ki te tautuhi i nga tikanga mo te arotake, ki te whakatu i nga mema o te roopu arotake, ki nga apiha putea me nga apiha putaiao.

Atahanga e Pete Linforth i pixabay