Ripoata mo te Arotake Waa-waahanga o te Anga o Sendai mo te Whakaititia morearea
Ko te ripoata e whakaatu ana i nga whakatutukitanga i roto i te whakahekenga morearea kino (DRR) mai i te tau 2015 i raro i te Anga Sendai me te whakaatu i nga waahi nui o te whakatinanatanga. Ko te ripoata he arahi ki nga kaihanga kaupapa here, ki nga kaituku putea, ki nga kairangahau, ki nga whakahaere o te ao me etahi atu hunga whai paanga ki te hanga i te huarahi e whakatauhia ana e tatou, e wariu ana, e whakahaere ana me te aro turuki i nga tupono, me te whainga ki te awhina i te whakawhanaketanga o te anga whakahaere i tua atu o te tau 2030 e whakauru ana i te whakaiti morearea hei he take matua mo te whanaketanga taumau.
Ko te tau 2023 te tohu i waenganui i te wa whakatinanatanga o te Tukuna Tukuna mo te Whakaiti Risk Disaster, he whai waahi nui ki te arotake me te whakakaha i te whakatinanatanga o te Anga e neke atu ana ki te tau 2030, me te mea nui, te whakakaha i te whakaurunga ki etahi atu whakaaetanga o te ao.
te Ripoata mo te Arotake Waa-waahanga o te Anga o Sendai mo te Whakaititia morearea ka titiro ki te ahunga whakamua ki tenei ra, ki te hurihanga o te horopaki - tae atu ki te mate urutaa COVID-19 me etahi atu raru o te ao - me nga whai waahi ki te tarai i nga take o nga aitua me nga tikanga hanga morearea ka puta puta noa i nga waahanga me nga unahi.
I te mutunga, ko tana whainga ko te tautoko i te hanganga o te anga whakahaere i muri i te 2030, e whakauru ana i te whakahekenga morearea hei whakatau matua mo te whanaketanga toiwhi me te whakatere i te whakatinanatanga o te Anga Sendai tae atu ki te whakauru i te whakahekenga morearea me te kaha ki etahi atu kaupapa o te ao penei i ko nga SDGs, ko te Whakaaetanga a Paris mo te Huringa Hurirangi me te Anga Kanorau o te Ao.
Ripoata mo te Arotake Waa-waahanga o te Anga o Sendai mo te Whakaititia morearea
Kaunihera Pūtaiao o te Ao. 2023. Ripoata mo te Arotake Waa-waahanga o te Anga o Sendai mo te Whakaititia Morearea o te Ao. Paris, France. Kaunihera Pūtaiao o te Ao. DOI: 10.24948/2023.01.
Whakarāpopototanga Whakahaere o te Ripoata mo te Arotakenga Waenga-waahi o te Anga Sendai mo te Whakaiti Morearea Morearea
E wātea ana te Whakarāpopototanga Whakahaere i roto i ngā reo maha:
Ko tetahi roopu tohunga-maha i whakaturia e te ISC i whakawhanake i te ripoata ki te whai waahi ki te tukanga Arotake Waa-waahanga (MTR) e arahina ana e te Tari o te Kotahitanga o nga Whenua o nga Whenua o te Ao mo te Whakaiti Morearea o te Ao (UNDRR). Ka noho tenei ripoata ISC hei whakaurunga nui mai i te Te Roopu Nui Hapori Putaiao me te Hangarau i roto i te tuhi o te UNDRR MTR.
Ko nga kitenga mai i te ripoata ka whai waahi ki te whakamohio i tetahi korero torangapu kua whiriwhiria ka whakaaetia i te hui taumata teitei o te UN General Assembly mo te Sendai Framework Mid-Term Arotake i Mei 2023. Ka whangai ano ki te 2023 High-level Political Te Huihuinga, te SDG Summit me te Whakawhitiwhiti Whakawhitiwhiti mo te Putea mo te Whakawhanaketanga i te Huihuinga 78 o te Huihuinga Nui o te UN.
Ngā karere matua
Nga rongoa a-taiao Ka taea e ia te awhina ki te whakatika i te paheketanga o te taiao me te huringa o te huarere i te wa e whakakaha ake ana i nga aitua me te whakaputa i nga painga-a-whakawhanaketanga.
displacement na te huringa o te rangi me tatari me te whakahaere ki te karo i nga pakaru me nga mate.
Nga take hauora hinengaro na nga aitua me whakatika ma nga punaha hauora kei roto ko nga otinga hauora hinengaro.
Ko nga tauira whanaketanga o naianei he iti te uara o te taiao, te whakararu i nga tupono ki waho, ka whakararu i te whanaketanga toimau.
Me hoahoa ano te mana whakahaere morearea me te morearea ki roto i te tauira o nga wahanga-maha me nga taumata-maha me te kaha ake o te aro ki te whakahaere morearea rohe.
Te putea mo te whakahekenga morearea o mua me tae ki te hunga whakaraerae ki te karo i te pikinga o nga utu mo te whakaora i muri i nga aitua.
He mea nui te pai ake o nga punaha whakatupato moata moata maha morearea ki te whakarato i te tautoko kua whakaritea ki te hunga whakaraerae.
Nga whakapainga i roto i te te kounga me te waatea o nga raraunga morearea He tino nui.
Me tino aro turuki i te whakaraeraetanga ki te whakatika i nga taraiwa o te hanga morearea me te whakaemi.
Me whakapai ake te whakawhitiwhiti korero morearea kia pai ake te whakamohio i nga mahi whakatau me te aukati i te hanga morearea.
Ka whai waahi nui nga mahi tahi a-whakawhitiwhiti i roto i te hanga matauranga me te whakawhirinaki.
Tirohia te whakarewatanga
Taata ataata
Nga kupu tohutohu nui
Te whakapakari i te mana whakahaere morearea taumata rohe i roto i nga rohe me te taumata o te rohe e aro ana ki nga kaitaraiwa morearea puta noa i nga waahanga.
Whakakorehia nga putea hei whakangao i te haumi ki nga whaainga whakaheke morearea i te ao, te rohe me te rohe.
Whakawhanakehia he otinga-a-hapori-a-taiao ki te whakarei ake i te whakamarumaru o nga parepare maori e whakaiti ana i nga tupono me te whakatutuki i nga hua-tahi mo te oranga tonutanga.
Te whakawhanake i nga punaha whakatupato moata moata maha ki te matapae me te whakaiti i nga paanga o nga aituā me te whakararu i nga tupono puta noa i nga waa.
Te whakawhanake i nga punaha korero whakauru ki te aro turuki i te paheketanga o nga rawa taiao i mua i nga paepae morearea hei tautoko i nga mahi ohorere me te hekenga o te tupono.
Whakawhanakehia te aromatawai morearea tuku iho me te whakapai ake i nga tikanga mo te tautuhi morearea, te mapi me te purongo hei whakanui ake i te maaramatanga, hei whakaurunga matua mo te whakatupato moata, te whakahaere morearea me te whakatakotoranga hanganga me te hoahoa.
Whakauruhia nga huarahi hou mo te whakawhiti korero morearea me ona paanga ki te whakahaere morearea me te whanaketanga toiwhi.
Whakawhanakehia he roopu o nga kaitoi-a-tangata pono ki te whakawhänui i te atanga i waenga i te pütaiao, te kaupapa here me te mahi.
Ko etahi atu tuhinga Whakaiti morearea mo te mate kino
Te Whakamaramatanga morearea me te Arotake Whakaraupapa: Ripoata Hangarau
Te Kaunihera Pūtaiao o te Ao me te Tari o te Kotahitanga o nga Whenua o te Ao mo te Whakaiti morearea, 2020.
He Poto Kaupapahere: Te whakamahi i nga UNDRR/ISC Hazard Information Profile ki te whakahaere i te morearea me te whakatinana i te Anga Sendai mo te Whakaititia Moorearea.
Te Kaunihera Pūtaiao o te Ao, Te Tari o te Kotahitanga o nga Whenua o te Ao mo te Whakaiti Moorearea, Te Whatunga Mahinga Maatauranga mo nga Morearea Putanga me nga Takahanga Tino, 2022.
Te Kaunihera Pūtaiao o te Ao, Te Tari o te Kotahitanga o nga Whenua o te Ao mo te Whakaiti morearea mo te mate, te Rangahau Whakauru mo te kaupapa morearea, 2021
Roger Pulwarty, (Heamana takirua), Kairangataiao Matua, US National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), USA
Rathana Peou Norbert-Munns, (Heamana tahi), He Tohunga Whakawhanaketanga o te Ahurangi me nga Tauarii i FAO me te Kairuruku o mua ki te Tonga ki te Tonga o Ahia i CCAFS, Cambodia.
Kristiann Allen, Hekeretari Whakahaere, Whatunga Ao mo nga Tohutohu Putaiao a te Kawanatanga, Aotearoa
Angela Bednarek, Kaiwhakahaere, kaupapa taunakitanga, te Pew Charitable Trusts, USA
Charlotte Benson, Tumuaki Tohunga Whakatupato morearea, Peeke Whanaketanga Ahia, Philippines
Alonso Brenes, Kairuruku o te Whatunga mo nga Tikanga Hapori mo te Whakatupato i nga Whakatupato i Amerika Latina me te Karipiana (LA RED), Costa Rica
Maria del Pilar Cornejo, Kaiwhakahaere, te Pacific International Centre for Disaster Risk Reduction, Ecuador
Oliver Costello, Kaiwhakahaere Kaupapa – Tikanga Tuku iho (Conservation Futures), Bush Heritage Ahitereiria, Kaihautu Kapa – Indigenous Cultural Intellectual Property (ICIP) Aboriginal Strategy and Outcomes, NSW Department of Planning and Environment, Australia
Susan Cutter, Ahorangi Tohunga, Te Whare Wananga o South Carolina me te Kai-whakahaere, Te Whakaraerae mo te Whakaraerae me te Whakaaetanga Institute Kaiwhakahaere, IRDR International Centre of Excellence (ICoE-VaRM), USA
Bapon Fakhruddin, Kaitaki i te Rangai Wai, Tiwihana o te Whakaiti me te Urutau, Putea Huarere Kakariki, Aotearoa
Victor Galaz, Kaiwhakahaere Tuarua, Stockholm Resilience Center, Sweden
Satoru Nishikawa, Ahorangi, Disaster Mitigation Research Center, Nagoya University, Japan
Aromar Revi, Indian Institute for Human Settlements, Inia
Arapeta Salamanca, Rangahau Matua Fellow, Stockholm Environment Institute Asia Center, Thailand
Pauline Scheelbeek, London School of Hygiene and Tropical Medicine, Kaiwhakahaere - WHO Collaborating Centre, Netherlands
Renato Solidum, Hekeretari Tuarua mo te Whakaiti Morearea o te Aina - Te Huringa Huringa Hurirangi, Te Tari Putaiao me te Hangarau me te Apiha-a-Kaiwhakahaere, Te Institute of Volcanology and Seismology, Philippines
Pānuitia atu mo te Arotake mo te whakamaramatanga me te whakarōpūtanga morearea 
Pānuitia atu mo te kaupapa rangahau morearea mo te ao mo te tau 2030 
Pānuihia atu mō te Aronga ki te ōritetanga ira tangata i roto i ngā whakahaere pūtaiao: aromatawai me ngā taunakitanga 
Pānuihia atu mō te Muscat Global Knowledge Dialogue 